Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

… maar is dat erg?

Die vraag is eerder elders gesteld. Het was in het voorjaar van 2007 dat de Amerikaanse vereniging van recensenten, de National Book Critics Circle, alarm sloeg: steeds meer kranten maakten steeds minder ruimte voor recensies. The Los Angeles Times, the Chicago Tribune, Newsday, The Minneapolis Star Tribune, The Memphis Commercial Appeal, The Cleveland Plain Dealer, The Dallas Morning News, The Sun Sentinel, The New Mexican, The Village Voice, The Atlanta Journal Constitution, allemaal bezondigden ze zich eraan. Dat kan niet, dat mag niet en dat hoort niet, schreef voorzitter John Freeman.

Alleen de New York Times en de Washington Post bleven overeind, stelde Freeman, met aparte boekenbijlages en een degelijke hoeveelheid recensies. Inmiddels is de boekenbijlage van de Washington Post ook gesneuveld: de actie van de NBCC lijkt niets opgeleverd te hebben. In de Verenigde Staten heeft naast de New York Times nu alleen nog maar de San Francisco Chronicle een aparte boekenbijlage.

Het is maar Amerika, zeg je dan – paarlen voor de zwijnen – maar in Nederland gingen de boekenbijlages van Trouw en Het Parool ook op in algemenere kunst- en opiniebijlages, waardoor het aantal recensies is afgenomen. ‘Boeken’ van NRC Handelsblad ging over op tabloid en verloor onlangs weer één redactionele pagina ten koste van de eigen advertenties van het blad. En nu lijkt ook de Volkskrant zijn boekenkatern ‘Cicero’ te willen laten sneuvelen, zo berichtte NRC onlangs.

Maar is dat erg? Er is toch genoeg informatie over boeken te vinden op internet, flapteksten, interviewtjes, filmpjes, leesimpressies, boekverslagen, leesclubsuggesties? En recensies zijn er toch ook genoeg op internet? En ja, wat hadden ze dan gewild bij ‘Cicero’? Die slordige webpagina heeft de ongeïnspireerde uitstraling van iemand die op sterven ligt en met die steeds korter wordende recensies hebben ze zichzelf overbodig gemaakt.

En toch is het erg dat ‘Cicero’ verdwijnt. Recensies selecteren, informeren en duiden, scheppen een context, mediëren tussen werkelijkheid en verhaal; ze voeden lezers en ze voeden op. Recensenten – in de krant, de weekbladen en online – houden het gesprek gaande over kunst in het algemeen en literatuur in het bijzonder. Dat dan vooralsnog de beste recensies in de krant te vinden zijn (een stelling die een jaar geleden op de opiniepagina’s van NRC Handelsblad werd ingenomen) is betwistbaar – veel goede recensies wel. Dat dag- en weekbladrecensenten voor hun werk betaald worden, is geen garantie voor kwaliteit. Dat ze werken met strenge filtering van recensenten en een degelijk redactieproces – een systeem dat Recensieweb probeert te benaderen – wel.

Met het sneuvelen van het boekenkatern van de Volkskrant sneuvelt er veel goede literaire kritiek, en wat behouden blijft wordt minder zichtbaar. Voor de literatuur, de discussie en de lezer is dat erg.

Recensieweb is, tot op 7 april de restyling van de Volkskrant plaats vond, onder een selectie van recensies op zoek gegaan naar de meerwaarde van de recensies in de krant, Recensies Elders-analyses in een kortere vorm:
– het debuut van Anke Scheeren
– Hans Münstermanns Land van Sarah
– Tomas Lieskes Een ijzersterke jeugd
– P.F. Thomése, J. Kessels, the novel

Naschrift

Inmiddels is ‘Cicero’ verdwenen en is ‘Kunst en boeken’ ervoor teruggekomen. Veel korte recensies zijn verdwenen, het aantal recensies is afgenomen, de ordening is, zo tussen de kunstpagina’s, minder overzichtelijk, maar de schade lijkt beperkt. Zie om een kwantitatieve vergelijking te maken de recensie-overzichten op Athenaeum.nl van de week van 1 april (nog met ‘Cicero’) en die van 8 april (nieuwe stijl).