Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

Bij ons is het niet zo dat de politiek redacteur roept dat hij de nieuwe A.F.Th. wil bespreken en dat dan kan doen. Of dat ik over de financiële crisis mag schrijven. Daar heb ik gewoon geen verstand van’, zegt Joost de Vries, chef kunst en literatuurrecensent bij De Groene Amsterdammer. Als redacteurs bij een krant of weekblad puur op hun interesse, en niet op hun expertise, boeken bespreken, dan werkt dat hobbyisme in de hand. Een korte kennismaking ter voorbereiding op 5 april, als we het gaan hebben over literaire kritiek online.

De Vries leest in veel media recensies. ‘NRC Handelsblad en Vrij Nederland sowieso, en de Volkskrant af en toe. Toen de boekenbijlage van de Volkskrant nog Cicero heette, las ik hem vaker, nu vind ik het bijna pijnlijk om te zien hoe weinig ervan is overgebleven. En veel buitenlandse media. The New Yorker, The Economist, de New York Times, de Times Literary Suppelement, de Guardian, de New York Review of Books. En dan heb ik het nog niet over de literaire tijdschriften: Tirade en De Revisor in Nederland, N+1 en The Paris Review uit de VS.’

Traditionele media leest hij anders dan websites. Hij noemt De Reactor, Recensieweb, The Millions (‘vooral die mini-essays bij The Millions vind ik de moeite waard’). ‘Ik lees online iets sneller. Op de meeste sites kun je heel snel heel veel zien van wat er besproken wordt. Als daar het boek van de dag me niet aanspreekt, dan laat ik dat links liggen, terwijl ik me bij traditionele media makkelijker neerleg bij de keuze van de redactie.’

En ja, er is een kwaliteitsverschil. Net als Lidewijde Paris en Arjen van Veelen noemt hij de variatie tussen stukken op internet: ‘Er zijn heel goede stukken, en veel minder goede stukken.’ Maar: ‘Dat zie je ook bij de Volkskrant. Eigenlijk vind ik bij NRC Handelsblad en De Groene alle stukken wel goed – er is een hoge gemiddelde kwaliteit. Maar bij andere media, traditioneel of niet, varieert het veel meer.’

Wat dat betreft was het verschijnen van zijn romandebuut, Clausewitz, een aardige manier om die vergelijking te maken.
Sterker: ‘Het is voor een recensent ideaal om eens te zien hoe het nu is om besproken te worden.’ Hij heeft weinig te klagen over de ontvangst. ‘Bij het negatieve stuk in de Volkskrant had ik eigenlijk nergens het idee dat het over mijn boek ging, dat helpt al relativeren. En op een blog [dat van Tzum – DS.] stuitte ik op een recensent die het onderscheid tussen gevoel als emotie en als fysieke ervaring niet leek te kunnen maken.’ Dat maakt een negatief oordeel al snel minder gewichtig.

Tijdens de SLAA-avond ‘Wie is er bang voor literaire kritiek’ had De Vries al duidelijk gemaakt wat volgens hem noodzakelijk was om een goede criticus te zijn. ‘Je moet fulltime criticus zijn. Ik neem mezelf als voorbeeld: toen ik begon als recensent voor De Groene Amsterdammer las ik alleen maar Nederlandse debuten. Daar krijg je een geperverteerd beeld van – 95% is van een lager niveau dan werk van ervaren schrijvers.’ Inmiddels bespreekt De Vries zowel oorspronkelijk Nederlandse als vertaalde literatuur van nieuwe en gevestigde auteurs. ‘Nu gaat alles door mijn handen wat er in Nederland verschijnt. Nee, je kunt niet alles bespreken, je kunt niet alles lezen, maar ik lees wel elke week één boek helemaal en van een paar boeken zo’n veertig pagina’s. Objectief wordt het nooit, maar je hebt een beter beeld van het gemiddelde niveau, je hebt meer vergelijkingsmateriaal.’
Of: hoe een criticus hobbyisme voorkomt.

Een tip om meer te begrijpen van literaire kritiek heeft De Vries ook. ‘Het is wel heel erg collegiaal van me, maar ik vind het boek van Marja [Pruis, chef boeken bij De Groene Amsterdammer – DS] erg inzichtelijk. In Kus me, straf me, staan heel mooie essays over wat het is om te recenseren. Ze steekt nadrukkelijk de hand in eigen boezem en laat zien hoe persoonlijke ervaringen bij het beoordelen in de weg staan, of juist kunnen helpen.’