Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

Afgelopen 19 oktober was ik uitgenodigd door het Witteveengenootschap om een lezing te houden. Een korte lezing, de vorm was vastgelegd: twintig lichtbeelden zouden elk twintig seconden geprojecteerd worden, daartussen moest je verhaal zich afspelen. Ik had de vrije hand, dus ik schreef en presenteerde een manifest. Blijkbaar hadden sommigen toch een brave presentatie verwacht – wat is Recensieweb, hoe werkt het, hoeveel bezoekers hebben we? – en hen verwijs ik naar de serie De geschiedenis van Recensieweb en onze Over ons-pagina’s. Voor al die anderen: laat u engageren, prikkelen en opjutten. Wees online literair!

[De vet genoteerde stellingen werden geprojecteerd; de tekst daaronder was mijn commentaar.]

1. Een geschiedenisles: samen heeft de toekomst
Dertig jaar geleden. Dat geloof ik niet, zeiden katholieke en protestantse politici tegen elkaar, dat we apart verder kunnen. Laten we fuseren! Samen heeft de toekomst. Het Christen Democratisch Appèl was geboren.

2. Meer geschiedenis: ik heb de toekomst
Het is ook bijna dertig jaar geleden dat ik geboren werd, Daan Stoffelsen, Utrecht, 30 juli 1981. Niet te geloven nu, maar ik ben jong, ik heb de toekomst. Zoals vele jonge mensen kan ik lezen, ik kan internet gebruiken. Dat is genoeg.

3. Voorlopig laatste geschiedenis: mastodonten hebben de toekomst
Toen zullen er ook nog kunstpausen zijn geweest, mastodonten zeg maar, mannen, vooral mannen met een mening die hele volksdelen beroerde. Ik geloof niet dat die nog leven. Maar misschien kruipt er straks iemand hier achter een microfoon.

4. Over literaire kritiek: boekenbijlagen hebben de toekomst
Ik geloof het niet.

5. OK. Over literaire kritiek: boeken hebben de toekomst
Daarom zitten we hier toch allemaal? We geloven in het Woord, in het Boek, en ooit werd dat mondeling overgeleverd, inmiddels digitaal, maar verhalen blijven, taal blijft, want dat geeft ons structuur.

6. Over literaire kritiek: critici hebben de toekomst
Dat dan weer wel. Omdat we filters willen, mensen die keuzes voor ons maken of althans vergemakkelijken. Omdat we mensen willen vertrouwen. Omdat we niet willen geloven in een toekomst zonder vertrouwen, autoriteit. En ja, dat klinkt bijna religieus.

7. Over literaire kritiek: boekenbijlagen hebben de toekomst. En nu serieus.
Goed, ik geloof het niet, in die zin dat krantenuitgevers er niet meer in geloven, en dat de losse bijlages en vaste pagina’s steeds dunner worden. De boekenbijlage als plek van samenkomst om na te denken over literatuur, daar geloof ik wel in, maar kan dat nog op papier?

8. Over internet: het internet heeft de toekomst
Ja, in die zin dat ik niet geloof dat het web als een berg info achter een browser blijft bestaan. Dat is een subtiel onderscheid dat Wired onlangs maakte met het internet dat plek biedt aan apps. We gebruiken niet dat web, maar het internet steeds meer om iets anders te doen dan zoeken: mailen, statussen, twitteren, streaming luisteren, terugkijken, filmkijken…

9. Over internet: lezen heeft de toekomst
… en lezen, inderdaad, lezen. Tekst is de primaire stream op internet, en voor veel mensen de primaire reden om het te raadplegen. Maar het worden er minder, steeds minder. Om een toekomst voor tekst veilig te stellen moeten we… ja, wat moeten we eigenlijk?

(10. Over twijfel: twijfel heeft de toekomst*
Ik geloof niet dat men daar in Den Haag van overtuigd is, maar zolang 32% van ons zijn twijfel uit blijft spreken, en met argumenten, is er reden om hoop te hebben voor de kunsten, de letteren, de vrijheid en de kritiek.

11. Over twijfel: argumenten hebben de toekomst
Werkt het als ik nu begin te roepen: ik ben van boeken ik blijf van boeken en ik word nooit een autogek? Dat geloof ik niet. Opvallend aan die andere samenkomst van denkers op leeftijd in grijzige kleding – no offence – was dat de tegenstanders, de twijfelaars wel principes en argumenten aandroegen.

12. Over twijfel: de minderheid heeft de toekomst
Dat heeft ze inderdaad geen bal geholpen, want als het om belangrijke dingen gaat, heeft de meerderheid gelijk, of het nu 68%, of 76 gedeeld door 150 kamerzetels, 50,6% of zelfs 52 gedeeld door 150… 34,6% is.

13. Over de letteren online: mobilisatie heeft de toekomst
Het is wel een lezende en schrijvende minderheid, die internet kan gebruiken. Doe dat dan! Nu we niet meer in papier durven geloven (zij het groen of blauw of krantenpapier): recenseer, opinieer, interview en publiceer online. Schrijf erover op twitter en facebook, raad aan en link!

14. Over de letteren online: stilstand heeft de toekomst
En laat niemand wegkomen met ‘Ik geloof niet dat ik daar tijd voor heb’, want nu Den Haag vier jaar economische stilstand afkondigt, werkloosheid zelfs voor sommigen, schiet er tijd over om te lezen. Ga zitten, lees.

15. Over de letteren online: samen heeft de toekomst
Ik geloof niet dat de vorige twee stellingen samengaan, althans niet tegelijkertijd. We hebben filters nodig, critici, die adviseren over je spaarzame tijd. Mensen om te vertrouwen. En teksten waardoor we dat vertrouwen kunnen onderbouwen. Ik doe een appèl op u.

16. Over het online democratisch appèl: schrijvers hebben de toekomst
‘Hi. I’m Cory Doctorow, and like everyone with a personal website, mine is horribly, terribly out of date.’ En zo zijn er meer: schrijvers die online niets doen, terwijl hun lezers daar wel zijn. Zet je probeersels online, houd schrijversdagboeken bij, stuur dat soort werk in voor de website van De Revisor. En vergeet niet te linken.

17. Over het online democratisch appèl: uitgevers hebben de toekomst
Soms geloof ik niet dat uitgevers door hebben dat internet bestaat. Ja, ze twitteren, ze gebruiken facebook, maar digitaal denken ze nog helemaal papier – 1.0. Waar zijn de uitgebreide fragmenten van backlists? Als ik een oude roman van Alex Boogers bespreek, link ik er graag naar. Maar er is voor- noch napublicatie. En vergeet niet te linken.

18. Over het online democratisch appèl: boekhandelaren hebben de toekomst
Ik sta hier als eindredacteur van Recensieweb, maar ik geloof niet dat mijn fulltime baan niet meetelt: ik verkoop boeken op Athenaeum.nl. Daar publiceren we voorpublicaties, recensies, nieuws over boeken. Dat hoeft niet elke boekverkoper te doen, maar tippen, citeren en bloggen is voor iedereen weggelegd. En vergeet niet te linken.

19. Over het online democratisch appèl: recensenten hebben de toekomst
Ik sta hier ook als recensent. Ik geloof niet dat er een andere beroepsgroep zo hecht aan papier. Ook online ademen kritieken 1.0. Zet de volledige, niet door de krantenredactie ingekorte kritieken online, reageer op andere recensies, twitter over boeken die je ernaast leest. En vergeet niet te linken.

20. Over het online democratisch appèl: niet-geloven heeft de toekomst
Niet geloven heeft de toekomst, maar doen. De aanwezigheid van lezers op sociale netwerken kan groter, en de opkomst van een literair-kritische app is een kwestie van tijd. Fuseren werkt niet, nadenken wel. Wees dissident en laat je horen. Vergeet niet te linken, schrijf, wees erbij, lees mee.