Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

Een jonge, succesvolle schrijver verzorgt zijn moeder, die een spierziekte heeft, in haar laatste maanden, en begeleidt haar tot aan haar dood. Een jonge, succesvolle schrijver, feest met zijn vriendin en hun vrienden op La Palma. Zie daar de twee verhaallijnen van Gipharts Ik omhels je met duizend armen (2000). Het contrast had bijna niet groter kunnen zijn – alleen het overlijden van een vrouw en gelijktijdige overspel van haar man steekt deze opzet naar de kroon (Kluun, Komt een vrouw bij de dokter) -, en toch gaan de beide verhalen naadloos in elkaar over. Dat komt door de milde, afstandelijke verteltrant van hoofdpersoon Giph. Gelukkig samen – en zwanger – met de beeldschone Samarinde, geslaagd met zijn eerste boek: hem kan niets gebeuren.

Het aftakelen van een ouder is een drama, maar Giphart is, heel realistisch, nergens excessief in emoties, humoristisch waar mogelijk en steeds menselijk. Ook de party people-cultuur wordt, hoe buitensporig die zelf ook is, met milde, bijna sociologische toon beschreven. Daardoor laat je je gezapig meevoeren, meeslepen naar een einde waar je niet zo heel gelukkig van wordt.

Maar, zoals Luuk al eerder in zijn recensie van Troost beschreef: het loopt zelden goed af met diegenen die ‘niets kan gebeuren’ bij Giphart. En om zijn narratieve analyse van dit oeuvre aan te vullen met een Giphartiaans beeld: afwisselend tussen beide verhaallijnen als tussen de lusten van twee vrijenden, is één ding zeker. Er komen twee hoogtepunten. In dit geval een prachtig ingeleid en mooi sterven en een daverende orgie, met na dat laatste een moment van treurigheid: dit had niet, of niet zo moeten gebeuren. Giphs vrienden blijken hem bovendien te hebben verraden, juist als het om zijn moeder gaat, en de milde verteller van de afgelopen driehonderd pagina’s wordt op de laatste pagina’s een koele wreker. Zo blijkt Ik omhels je met duizend armen weer een boek over de liefde te zijn, maar bovenal één over de moederliefde.

Met de parallelle plotlijnen en aansprekende thematiek van het boek had Willem van de Sande Backhuyzen een erg sterke basis voor een film. En van de doden niets dan goeds: Ik omhels je met duizend armen is een waardige zwanenzang van regisseur Willem van de Sande Bakhuyzen. Het is een geslaagde, oer-Hollandsche dramedy waarin de ambachtelijkheid doorschittert als ware het een in slow-motion uitgeschonken beugelfles.

Maar de ultieme Giphart-verfilming is het bij lange na niet, al was het maar vanwege de afwezigheid van zijn spitsvondige mono- en dialogen. In plaats daarvan zijn er de oppervlakkige platitudes die sinds mensenheugenis in de Nederlandse film moeten doorgaan voor naturalistisch taalgebruik.

Zijn er werkelijk mensen die bij elke ruzie meteen in huilen uitbarsten of elkaar binnen een minuut hysterisch uit staan te foeteren, hoe zwaarwegend de ruzie ook is? Dat Ik omhels je met duizend armen zelf een borderlinertje lijkt te zijn, is op het conto te schrijven van de regisseur, maar dat de film niet definitief doorslaat naar de overdreven sentimentele kant is de verdienste van de cast. Zelfs als hij gereduceerd wordt tot archetypische binnenvettende man, weet Tijn Docter voor zijn vertolking van Giph nog sympathie op te brengen. En hoewel Samarinde meerdere malen over dreigt te komen als puur en alleen een schreeuwende hysterica, voorkomt Carice van Houten dat haar personage niet compleet uit de bocht vliegt.

In de plotlijn die in het boek de belangrijkste was, de aftakeling van Giphs moeder, blijkt de casting van Catherine ten Bruggecate bovendien een meestergreep: zij brengt de cynische Lotti tot leven. Maar deze mooie, rustige plotlijn wordt secundair tot de relatie van Giph en Samarinde: de film gaat óók over de liefde, maar dan heel standaard die tussen man en vrouw. Dat is jammer, want als Van de Sande Backhuyzen had gekozen voor een verhaal van ziekte en dood zoals dat ook van Simon zo’n sterke film maakte, dan had Ik omhels je met duizend armen waarschijnlijk wél iets toegevoegd aan de vele goedbedoelde boekverfilmingen, en in ieder geval meer recht aan het bronmateriaal gedaan.

Ik omhels je met duizend armen pakt uiteindelijk uit als een degelijk gemaakte dramafilm van Nederlandse bodem, met alle voor- (veelvuldige vleesexpositie, anyone?) en nadelen van dien. Het valt te hopen dat er ooit een regisseur langskomt die ook recht weet te doen aan Gipharts bij vlagen virtuoze taalgebruik, om Nederland ook eens een film te geven in de stijl van Woody Allen, David Mamet of desnoods Kevin Smith. Zeg, wat doet Robert Jan Westdijk tegenwoordig eigenlijk?