Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

In 2007 verschijnt Kwaad bloed, over het meisje Emma, dat uit haar gegoede milieu gehaald en opgesloten wordt in een meisjeskostschool. Ondanks het ultrastrenge regime maken de meisjes lol en zingen ze stiekem ‘vuile liedjes’, pikante Vlaamse liedjes over dat onbegrijpelijke maar erg aantrekkelijke andere geslacht, de jongens. De onderbuikgevoelens van opgroeiende meisjes geeft Marita de Sterck nadrukkelijk mee aan het boek: Emma wordt ouder en krijgt langzaam zicht op het nare spel dat vader speelt om de schande van de gemeenschap te vermijden. Door de ogen van een eerst onschuldig meisje beleven we dit verhaal, dat terecht een Zilveren Zoen en de Boekenleeuw kreeg.

Kan de Sterck dit evenaren? In 2009 is De hondeneters uitgekomen, over de epileptische Victor die tegen het eind van de 1e wereldoorlog van huis loopt om zijn weggelopen hond te zoeken. De honger is namelijk in België zo nijpend, dat zelfs de honden geslacht en opgegeten worden. Dat lot wil hij zijn Mechelse herder Django besparen. In een barre tocht volgt hij het spoor van de hondenslachters om – misschien – zijn trouwe vriend te redden. Hier excelleert de Sterck in prachtig Vlaams, waarin ze de hemelschreiende omstandigheden in de Hongerwinter vat en laat zien hoe mensen met steeds minder laagjes beschaving proberen te overleven.

Het is duidelijk wat de boeken in de eerste plaats verbindt: het Vlaams. Bij Kwaad bloed zijn dat vooral de liedjes, maar De hondeneters is helemaal in de taal van de streek geschreven. Schijnbaar moeiteloos bespeelt De Sterck alle registers daarvan. Liedjes, verwensingen, het haast onverstaanbare dialect van de boeren, de humor en niet te vergeten de pikanterie; alles wordt in een fraaie stijl ingezet om het verhaal meer kracht te geven. Een ander terugkerend aspect in haar boeken is seksualiteit. De aantrekkingskracht tussen de seksen druipt van de bladzijden af, zowel in Kwaad Bloed waar de meisjes verwachtingsvol de schuine liedjes zingen als in De hondeneters, waar Victor door elke vrouw die hij tegenkomt, geknuffeld (en meer) wordt.

De thematiek is in beide boeken uitstekend uitgewerkt. In Kwaad bloed is dat de kracht van de natuur, namelijk het opgroeiende (meisjes)lichaam dat op zoek gaat naar de andere sekse. De strengheid noch de zouteloze praatjes van de nonnen kunnen dat veranderen.
Ook het verraad van ouders is een sterk thema, vormgegeven door het laffe gedrag van papa. De Sterck weeft het verhaal piekfijn rond die thema’s en versterkt dat door de meisjes oude, pikante liedjes te laten zingen:

‘Wie benauwd is van de blaren, mag al in het bos niet gaan
Wie zijn bloemeke wil bewaren, mag bij gene jongen gaan
Rode krieken zullen ze plukken en de groene laten staan
Schone meiskes zullen ze plukken en de lelijke laten staan’

Als lezer voel je moeiteloos de vernedering van Emma door de nonnen, en later de onvervalste geilheid die de kop opsteekt als er jongens in het spel komen. Sterke pijlers dus voor het boek.

In De hondeneters behandelt ze nog zwaardere thema’s. Vriendschap bijvoorbeeld, tussen mensen maar met name tussen Victor en zijn hond Django. De menselijke natuur is ook een belangrijk motief; tijdens een oorlog komt die in al zijn naaktheid bovendrijven. Morele verantwoordelijkheid wordt aangesneden: hoeveel honger moet je hebben om je huisdier te slachten en op te eten? Doorzettingsvermogen, vastberadenheid, verraad, het komt allemaal voorbij in dit rijke boek.
Qua verhaallijn is De hondeneters dan ook de sterkste van de twee. Het is rijker, gelaagder, confronterender. Victor wordt niet alleen door zijn zoektocht gelouterd, maar ook het beeld van de oorlog en de dingen die mensen daarin doen, blijft hangen. Zo ontmoet Victor in het begin van het verhaal Anna, een meisje vol idealen. Aan het eind van het verhaal blijkt Anna’s idealisme veranderd in winstbejag in een smerig zaakje. Interessant terzijde: de geschiedenis blijkt zich te herhalen. Anna’s misdaden vertonen grote uiterlijke overeenkomst met het babymelkschandaal in China anno 2008.

Victor is het lijdend voorwerp. Sociaal onhandig, gevoelig, en bij te veel emoties gehinderd door epileptische aanvallen, begint hij een zoektocht naar zijn hond. Botsingen met de harde realiteit kunnen niet uitblijven. Aandoenlijk is een passage waarin hij ziet hoe hongerige vrouwen een zwaan vangen:

‘De zwaan kwam nog nauwelijks vooruit. Het beest kreeg nog meer potten tegen zijn kop, nog meer stokslagen op zijn rug. Het siste en blies, hapte naar handen, maar de vrouwen lieten zich niet afschrikken. Terwijl de zwaan zich vastbeet in iemands mouw, sloeg een andere vrouw met een bijl zijn nek tegen de grond. Het beest bleef trappen en slaan toen de bijl zijn nek van zin lijf scheidde. Heel even zag het ernaar uit dat de koploze zwaan nog zo ontsnappen, maar toen mepte de vrouw met de bezem op de vleugels in tot ze lam op de grond lagen. De buik van de zwaan bleef schokken toen een sikkel, twee messen en de bijl in zijn vlees beten… Niks bleef er van de vogel over. Niet eens een pluimpje. Niks.
Niks bleef er van Victor over. Niet eens een gedachte. Niks. Weg was hij.’

Voor beide boeken geldt wel dat De Sterck haar verhalen soms iets té mooi wil maken. In Kwaad Bloed staat een scene waarin de kostschoolmeisjes een Mariabeeld bekijken. De begeleidende non ziet dat er duiven op het beeld zitten en rent ernaartoe: ‘Weg vuile beesten, weg van deze reine Maagd!’ Zelfs voor toegewijde nonnen is dit wat heftig.
In De hondeneters zijn vergelijkbare overdadige gebeurtenissen aan te wijzen. Soms benadrukt ze te veel hoe Victors hond aan de pan ontsnapt. Als Victor iemand spreekt die de hond heeft gezien, zegt die te vaak iets als: ‘Mooi beest, we roken de stoofpot al.’ Ook zonder die zinnetjes ziet de lezer dat gevaar wel.

Marita de Sterck heeft met De hondeneters een waardige opvolger voor haar bekroonde Kwaad bloed geschreven. Ze verwerkt aansprekende thema’s – en onderbuikgevoelens – in een spannend verhaal dat het waard is om gelezen te worden. Kinderjury’s, Griffeltoekenners, boekenbekroners, critici, hier ligt jullie kans. Bekroon dit boek!

Kwaad Bloed, Marita de Sterck, Uitgeverij Querido, ISBN 9789045103549, € 13,95
De hondeneters, Marita de Sterck, Uitgeverij Querido, ISBN 9789045107714, € 13,95