Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

nieuwste recensies

Krachtige mix van romantiek en werkelijkheid

door Anna Kaal, 22 april 2005

De plaats is Lomark, een gehucht langs de Rijn waar de inwoners gedachteloos hun leventje leiden: oudste zoons wacht een toekomst bij de plaatselijke asfaltfabriek – een familiebijdrage aan de Lomarker welvaart – de overige dorpelingen vinden hun draai in een nuttig beroep als dorpsbakker of doden de tijd met het breien van truien, uiteraard gesierd met het dorpswapen, een haan. ‘Onze creativiteit is grenzeloos wanneer het om die haan gaat,’ luidt het zwaar ironische commentaar van de jeugdige ik-figuur Frans Hermans. Naast de pech een jongen te zijn vol verwachtingen van het leven, heeft hij bij een ongeluk zijn spraakvermogen verloren, werkt alleen zijn rechterarm naar behoren en zit hij in een rolstoel, vaster dan vast in een verstikkend dorp. Hij maakt zichzelf tot geschiedschrijver van Lomark, want wie niet in staat is tot daden wendt zich tot het woord.

Dit is de stand van zaken wanneer drie buitenstaanders de levenssleur van de dorpelingen komen doorbreken: een mooie prinses, een exotische verhalenverteller en een verlosser. De Afrikaanse schoonheid PJ, ‘geboren uit een fusie van licht’, is de liefde van Frans’ leven, met de vriendelijke Nubiër Mahfouz zit hij uren aan het water te dagdromen en het titelpersonage, de onoverwinnelijke Joe Speedboot, bouwt bommen, doorkruist de woestijn op een shovel en knutselt vliegtuigen in elkaar. Joe is voor Frans en zijn dorpsgenoot Christof de personificatie van nieuwe hoop en energie: ‘Hier was iets dat hem zou bevrijden uit de drukkende onbeweeglijkheid van dit dorp, woar de hoan de enige was die kroanig blef, dat gehate beest dat je overal tegenkwam [..].’ Het gevolg is een boeiend verhaal waarin Frans Hermans geconfronteerd wordt met nieuwe emoties, hormonen, vriendschap en desillusie. Hij verlegt zijn grenzen en blijft zijn omgeving aandachtig bestuderen: naïeve dromen worden vervangen door de matte werkelijkheid en Frans wordt volwassen.

Joe Speedboot is de vierde roman van Tommy Wieringa. Naast een carrière als schrijver, heeft hij een column in Spits en is hij vaste medewerker van Volkskrant magazine. Voor zijn vorige roman, Alles over Tristan, ontving hij in 2002 de Halewijnprijs en werd hij genomineerd voor de Ako-literatuurprijs. De sobere, gedetailleerde stijl vol treffende beeldspraken, waar Wieringa’s romans om bekend staan, is in Joe Speedboot wederom terug te vinden. Het boek is ingedeeld in korte hoofdstukken, momentopnamen uit het leven van de ik-figuur, die gemakkelijk weglezen. Poëtische uitspraken worden afgewisseld door dialoog en nuchtere observatie wordt gecombineerd met een flinke dosis ironie en zelfspot. De invalide Frans beschrijft zichzelf laconiek als ‘Lassie, de schrandere collie’ wanneer hij iets probeert duidelijk te maken aan zijn medemens, maar schrijft ook dromerige teksten als ‘De avond rolt de dag op als een krant’. Misschien zijn de metaforen die Wieringa in de mond van zijn verteller legt soms ietwat gekunsteld, maar het is juist deze mix van verschillende tonen en schrijfstijlen die de verteller, de jongen die alleen door schrijven kan spreken, zo menselijk maakt. Frans is grillig, soms dwars; het ene moment kiest hij voor de mooie versie van het leven, het sprookje, het volgende moment laat hij ons niet meer zien dan de harde feiten.

De roman Joe Speedboot is het verhaal van een jongen die zich bewust wordt van het verschil tussen sprookje en werkelijkheid. Naast een boeiende schrijfstijl levert dit een wereld vol kleurrijke personages op. Door een aanpak die sterk doet denken aan de films van regisseur Jean-Pierre Jeunet (_Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain_, Un Long Dimanche de Fiançailles) creëert Wieringa een omgeving waarin de normaalste mensen interessant worden zonder de realiteit te ontstijgen. Een goed voorbeeld hiervan zijn de karikaturale ‘Alles-Wordt-Minder-Mannen’: oude mannen die de hele dag op een bankje zuur voor zich uitstaren. Hoe verder het verhaal vordert, hoe meer Frans erachter komt dat zijn romantische beelden niet helemaal kloppen. Verliefdheid leidt tot verraad, de verlosser is geen superheld, en de prinses blijkt een hoer.

Of dat iets uitmaakt is een tweede: Joe Speedboot is zeker geen bittere pil over de teleurstellingen van het volwassen worden. Zo gaat het nu eenmaal… Wieringa heeft van zijn vierde roman een mooi ronde ontwikkelingsroman gemaakt met een gezonde melancholische ondertoon. Om met verteller Frans te spreken: ‘Joe Speedboot, wat een bak.’

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Dit artikel is geprint van Recensieweb - www.recensieweb.nl.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.