Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

Zijn kleinkinderen, zo noemt Harry Mulisch de boeken die ter ere van zijn tachtigste verjaardag in juli en augustus van dit jaar zijn gepubliceerd. Op 30 augustus zag kleinkind Mim, van de hand van A.F.Th. van der Heijden, het publieke licht. De roman is onderdeel van A.F.Th.’s romancyclus Homo Duplex, waarin onlangs ook Het Schervengericht is verschenen.

Voor Mim heeft A.F.Th. van der Heijden het klassieke Oedipous-verhaal op eigen wijze herschreven. Te midden van het voetbalgeweld van de Coolsingelrellen na afloop van het Rotterdamse landskampioenschap, komt Movo, A.F.Th.’s Oedipous, achter de ‘bovenmenselijke waarheid’ van zijn eigen bestaan. In drie delen zet Van der Heijden Movo’s tragische levenslot uiteen.

De centrale gebeurtenis is de beslissende voetbalwedstrijd tussen Amsterdam en Rotterdam in de Telecompetitie op 25 april 1999. Het verhaal begint en eindigt op deze dag. Via de gedachten van Movo, zijn vrouw Zora en een ongedefinieerd personage – lezers die bekend zijn met de Homo Duplex-cyclus zullen hem herkennen als de God Apollo – reizen we af naar het recente verleden en zijn we getuige van de erotische relatie tussen Zora en Movo. De gedachten zijn gemêleerd met de huidige problemen van het stel, waaronder de afstandelijkheid van Zora die sinds haar zwangerschap van de drieling Mim is ontstaan.

‘“Nu de bevalling dichterbij komt, staat mijn hoofd er niet zo naar. De zin [in seks] is over.” Over dat laatste koesterde Movo zijn twijfels. Hij had zijn vrouw een paar keer begluurd in een monodramatische glansrol, die qua passie haar aandeel in hun dubbelspel nog overtrof. Ook belette de gevorderde zwangerschap haar niet om onaangekondigd, op geheime missies, de stad in te gaan. […] Zora sloot hem buiten, en hij kende de reden niet.’

Deze situatie houdt ook na de zwangerschap aan. Movo vermoedt dat Zora postnataal depressief is, maar Zora heeft een geheim dat ze het liefst zonder woorden zou opbiechten. Van der Heijden geeft haar die mogelijkheid. Zora onthult haar geheim aan Movo via een oude pornofilm en een aflevering van een opsporingsprogramma. De gedachten en beschrijvingen van de personages geven de onthulling van het mysterie een emotionele lading.

De verbeeldingskracht van A.F.Th heeft veel indruk op mij gemaakt. Hij is sterk in de visualisatie van het verhaal. Hij maakt gebruik van filmische technieken in de breedste zin van het woord en verhevigt dat met fantastisch beeldend taalgebruik. Een voorbeeld uit een passage die Zora’s orgasme beschrijft: ‘Het gezicht werd een masker van grauw papier-maché met een opening voor de stilst denkbare schreeuw.’ Van der Heijden legt erotiek inzichtelijk en vol schoonheid vast in Mim. Hij verheft voetbal tot metafysische hoogten, maar hij laat ook het volkse in Mim tot uiting komen, zoals in het taalgebruik van de hooligans, wat een ironisch effect heeft.

In mijn favoriete passage, waarvan ik niet te veel wil onthullen, vermengt A.F.Th. het tragische met het banale tot een beeld van rauwe alledaagse werkelijkheid van menselijk leed. De passage, het dramatische hoogtepunt van de roman waarin de relatie van Zora en Movo emotioneel implodeert, is doordrenkt met zwarte humor zonder dat het leed van waardigheid wordt ontdaan. Van der Heijden heeft perfect de balans weten te vinden. Dat is typerend voor de hele roman, die nergens plat of juist te lyrisch wordt, maar dankzij de fenomenale stijl vooral kracht uitstraalt.

Toch is het niet alles goud dat er blinkt. Door de inbedding van Mim in de Homo Duplex cyclus creëert het ongedefinieerde personage Apollo een lacune in de roman voor de onwetende lezer. Ik heb me afgevraagd of Mim wel als op zichzelf staande roman te begrijpen is, maar aangezien de rol van Apollo in Mim marginaal is, doet dit relatief kleine hiaat uiteindelijk maar weinig af aan de begrijpelijkheid van dit verhaal.

Van der Heijden combineert in zijn romans reeds bekende verhaalelementen met nieuwe, en helpt zo de lezer het volledige plaatje van de cyclus in te vullen. Het is typerend voor de Homo Duplex cyclus dat er enige onhelderheid blijft bestaan. Juist dit puzzelachtige karakter roept bij mij het verlangen op om de hele cyclus boek voor boek te verslinden. Van der Heijden heeft met Mim een roman vol tederheid, rake inzichten, erotiek, humor en schoonheid geschreven. Een subtiel gecomponeerd verhaal over wraak, mysteries en bloedverwantschap dat verleidt tot het willen van meer.