Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

Erwin Mortier won de AKO Literatuurprijs 2009. Recensiewebs schaduwjury had een andere winnaar aangewezen. Lees hun juryrapport hier onder.

Op 10 november maakt de jury onder leiding van Guy Verhofstadt wereldkundig wie de winnaar is van de AKO Literatuurprijs 2009. Recensiewebs schaduwjury maakt alvast háár voorkeur bekend. Onze winnaar is Christiaan Weijts, die met Via Cappello 23 een superieure roman heeft afgeleverd, waarin heden, verleden, kunst en werkelijkheid, tragedie en komedie fascinerende verbintenissen aangaan.

Nadat de AKO-jury op 7 september de ‘tiplijst’ bekend maakte hebben wij de daarop geplaatste titels (ons gratis ter beschikking gesteld door de uitgevers – waarvoor dank) beoordeeld. Onder begeleiding van hoogleraar literaire kritiek prof. dr. Elsbeth Etty las de schaduwjury in minder dan een maand tijd alle 25 boeken en heeft deze vervolgens bediscussieerd en gerecenseerd. Op basis hiervan hebben wij op 1 oktober onze beargumenteerde schaduw-toplijst op Recensieweb gepubliceerd:

Joris van Casteren: Lelystad
Kees ’t Hart: De keizer en de astroloog
Carolina Trujillo: De terugkeer van Lupe Garcia
Dimitri Verhulst: Godverdomse dagen op een godverdomse bol
Tommy Wieringa: Caesarion
Christiaan Weijts: Via Cappello 23

De officiële AKO-toplijst, die een dag na de onze bekend werd gemaakt, bleek op twee titels na volledig overeen te komen met die van de schaduwjury. Bij ons ontbraken Joke van Leeuwens Alles nieuw en Erwin Mortiers Godenslaap.

Dat Godenslaap de schaduw- toplijst niet heeft gehaald, is te wijten aan de nalatigheid van een jurylid dat het boek na eerste lezing een uiterst negatieve beoordeling gaf. Toen dit jurylid zijn kritiek niet bleek te kunnen onderbouwen en inzag dat hij het boek ernstig tekort had gedaan heeft hij zich vrijwillig uit de schaduwjury teruggetrokken.

Twee andere juryleden hebben Godenslaap vervolgens beoordeeld en bestempeld als ‘een meesterwerk dat de donkerste jaren van de Belgische geschiedenis blootlegt’. In hun recensie, gepubliceerd op Recensieweb, krijgt deze roman de hoogst mogelijke beoordeling.

Op het moment dat wij onze schaduw-toplijst moesten vaststellen, was Godenslaap het enige boek dat nog niet (serieus) was gelezen, bediscussieerd en gerecenseerd. Wij hebben Godenslaap tot onze spijt dus niet kunnen laten meedingen naar een nominatie en derhalve ook niet kunnen betrekken bij de uitverkiezing van de winnaar. Op basis van het oordeel waar wij alsnog toe kwamen, zouden wij er zeker niet rouwig om zijn als de AKO-Literatuurprijs 2009 aan Erwin Mortier wordt toegekend. Wij zouden dat welverdiend vinden, ook al staat Godenslaap niet op onze toplijst.

Bij het kiezen van onze winnaar hebben wij geconstateerd dat het vrijwel ondoenlijk is non-fictieboeken te vergelijken met complexe romans van een hoog literair gehalte. Om die reden hebben wij in een eerder stadium van de beraadslagingen waardevolle non-fictie titels die op de AKO-tiplijst stonden, zoals Geert Buelens’ Europa, Europa!, Juliana en Bernhard van Cees Fasseur, Rampjaar 1672 van Luc Panhuysen en Marja Vuijsjes biografie van Joke Smit, niet genomineerd. We hebben deze boeken met plezier gelezen en gerecenseerd, maar uiteindelijk als ‘onvoldoende literair’ gekwalificeerd om voor een literaire onderscheiding in aanmerking te komen. Dat Lelystad van Joris van Casteren wél onze tiplijst siert, heeft dit boek te danken aan zijn ‘uitstekende combinatie van reportage, geschiedschrijving, memoires en literatuur.’ Van Casteren doet het genre dat tegenwoordig wel wordt aangeduid met de term ‘literaire non-fictie’ eer aan.

Na een intensieve discussie over de boeken op onze toplijst heeft de schaduwjury unaniem Via Cappello 23 van Christiaan Weijts tot winnaar uitgeroepen. Doorslaggevende argumenten waren de sublieme stijl, de actuele thematiek en de complexiteit van deze erudiete en wervelende roman die onze kennis van het Europese erfgoed grondig heeft bijgespijkerd.

De schaduwjury vond, enkele uitzonderingen daargelaten, de tiplijst van hoge kwaliteit. Die uitzonderingen gelden Trouw is de andere wang van Peter Bekkers, De stem van mijn moeder van Abdelkader Benali en Tegennatuur van Michel van Eeten. Wij vragen ons af op grond van welke overwegingen deze titels van de AKO-jury de voorrang hebben gekregen boven bijvoorbeeld De rode droom van Bernlef, Spotvogel van Hafid Bouazza of ’s Nachts komen de vossen van Cees Nooteboom.

Het valt te betreuren dat de jury van de AKO-Literatuurprijs geen verantwoording aflegt over de keuze van de tiplijst door, zoals wij dat wél hebben gedaan, een beargumenteerd oordeel over alle geselecteerde boeken te geven, zodat het publiek inzicht krijgt, niet alleen in de afwegingen van de jury, maar ook – veel belangrijker – in de uitverkoren boeken.