Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

Driemaal in het jaar krabben wij ons achter de oren tot we met de handen in ons haar zitten. Bij het nalopen van de groslijsten van de Libris Literatuurprijs, de AKO Literatuurprijs en de Debutantenprijs stellen we elk jaar vast dat we een deel van de boeken nog niet besproken hebben. Na een flinke inhaalslag – de zomer en de rustige januarimaand lenen zich daar gelukkig goed voor – zijn we dan weer bij.
Daar merkt u vaak weinig van, want alle bekende namen komen aan bod. Maar veel onbekende namen blijven buiten zicht, en daarom zijn wij blij met de Debutantenprijs. Daarin kunnen we u iets nieuws bieden, iets meer dan de traditionele media. We beogen namelijk álle Nederlandse literaire debuten – romans, verhalenbundels en novellen – te bespreken, en dat doen de kranten niet.

Waarom eigenlijk niet? Het antwoord is immer ruimtegebrek, en blijkbaar moeten de debuten wijken voor andere boeken die nieuwswaardiger of beter zijn. Toegegeven, er zijn boeken die door de dag- en weekbladen zijn genegeerd en vervolgens door ons, in onze volledigheidsdrang, zeer negatief besproken zijn. Dat zal niet leuk geweest zijn voor auteur en uitgever, maar wel zo eerlijk. Maar er zijn ook genoeg boeken, een ruime meerderheid zelfs, die we wél aardig of zelfs erg goed vonden (zes debuten van deze groslijst kregen vijf sterren). Té aardig? Zijn die boeken inderdaad wel goed genoeg om de aandacht te krijgen van het grote publiek? Misschien heeft de ervaring de krantenredacties geleerd dat pas een tweede of derde boek de duurzaamheid en literaire kwaliteit van een auteur bevestigt en een recensie rechtvaardigt? Of hebben ze meer overzicht, en stellen ze vast dat er maar weinig uitblinkers tussen de debutanten zitten?

(De gestage opbouw van onze database staat het nu toe die vergelijkingen ook te maken: Sanneke van Hassel, Threes Anna, Jowi Schmitz (Eveline Vink: ‘De belofte blijft’), Bart Koubaa (_de Volkskrant_ over zijn derde boek: ‘Er valt nog wat te verwachten’), Gerbrand Bakker, Ariëlla Kornmehl, Bart van Lierde, Beitske Bouwman.)

Misschien is dat iets wat Recensieweb nog moet inzien, dat je een debuut als een nulpunt moet zien, iets dat wegvalt tegen het grotere perspectief van een oeuvre of van het totale ‘veld’. Dat we minder aardig moeten zijn, en realistischer. Anderzijds is een debuut nooit een absoluut nulpunt: twee van de vijf genomineerden voor de Debutantenprijs waren al columnist, een is al jarenlang een gevierd interviewer, een vierde publiceerde al in een literair tijdschrift en een vijfde schreef scripts voor film en tv. Het talent heeft al de ruimte gehad. En met of zonder zo’n aanloopfase: een debuut is ook een voorlopig eindpunt, en daar zijn we wél van doordrongen. Elk boek moet het lezen waard zijn, of het nu het tachtigste, dertiende of eerste boek is van die auteur. Dat doet het recht aan de uniciteit van dat boek. Ons koopadvies, zouden we dat geven, zou luiden: ‘Koop dit boek’, niet: ‘Koop dit oeuvre’.

Maar wij doen niet aan koopadviezen. Wel, indirect, aan schrijfadviezen. Wat doen de debutanten daarmee? Laven zij zich aan de lof, negeren zij de kritiek? Of doen ze er iets mee? Hoe lezen zij recensies, wat missen ze? Het zijn vragen die we bij Recensieweb onmogelijk zelf kunnen beantwoorden. Daarom hebben we een vijftal ervaringsdeskundigen gevraagd om in discussie te gaan over de vraag ‘Wat doet de kritiek met de debutant?’. Op donderdag 29 november zullen zij dat doen, vanaf 20.00 in café De Doffer.

* Pauline Slot debuteerde met Zuiderkruis in 1999. Aleid Truijens in de Volkskrant: ‘Zuiderkruis [is] een sterk romandebuut. Hopelijk geen tussendoortje, maar het begin van een oeuvre.’ Pauline Slot bepaalde als jurylid mede welke debuten er op de shortlist van de Debutantenprijs 2007/2008 kwamen.

* Aliefka Bijlsma debuteerde met Gezandstraald in 2007, haalde de longlist van de Debutantenprijs 2007/2008 en organiseerde een diner eerder dit jaar om debutanten meer onder de aandacht te brengen. Bas Belleman in Trouw: ‘De schrijfster heeft last van een bekende debutantenplaag: beginnende romanciers denken vaak dat een saaie hoofdpersoon vanzelf boeiend wordt, als er maar interessante bijfiguren opduiken of als hun verleden heftig genoeg is. Maar zo werkt het niet.’ Maar: ‘Enkele uitschieters bewijzen dat Bijlsma zeker iets in haar macht heeft.’

* Christiaan Weijts debuteerde in 2006 met Art. 285b. en is genomineerd voor de Debutantenprijs 2007/2008. Geerten Meijsing over Art. 285b. in Vrij Nederland: ‘Christiaan Weijts trekt in zijn virtuoze debuutroman een kathedraal van klank en pijn op. Jury’s: maak u gereed!’ En Kees ’t Hart in De Groene Amsterdammer: ‘Dit is een veelbelovende eerste roman.’

* Elsbeth Etty is criticus en hoogleraar Literaire Kritiek. Zij was enkele jaren jurylid voor de Debutantenprijs en schreef onlangs haar eerste novelle, Maak jezelf maar klaar. Rob Schouten in Trouw: ‘ Maak jezelf maar klaar is veel te lang en te saai geworden. Het moet zo te zien een spiegel van de jaren zestig geven, maar het ontbeert een krachtige zelfstandige verhaallijn.’ Maar over haar biografie Liefde is heel het leven niet. Henriëtte Roland Holst 1869-1952 schreef Trouw-recensent Peter de Boer: ‘een goed geschreven en gedocumenteerde biografie (…) een interessant relaas van een buitengewoon interessant leven.’

* Paul Sebes is literair agent. Hij vertegenwoordigt een groot aantal schrijvers, waaronder Herman Brusselmans, Kristien Hemmerechts, Ronald Giphart en Cees Nooteboom, en, vanaf hun debuut, Niels ’t Hooft, Walter van den Berg, Arjen Lubach en Gustaaf Peek. Daarnaast geeft hij een cursus literair debuteren.

De avond is vrij toegankelijk, aanmelding is echter verplicht, bij Willemijn Lindhout, willemijn@recensieweb.nl of via het contactformulier.